Στήλη Άλατος

Photo Sharing and Video Hosting at Photobucket
Καλώς Ήρθατε στη Στήλη Άλατος. Η Στήλη, δημοσιεύεται κάθε Σάββατο, ταυτόχρονα στην Κυπριακή εφημερίδα Πολίτης και στο ελληνικό portal TVXS. Κάποιες φορές, αν το επιβάλλει η επικαιρότητα γράφω και ανεβάζω κείμενα μόνο για διαδικτυακή χρήση. Κάτω από τα άρθρα, όπως σε όλα τα ιστολόγια, υπάρχει χώρος για σχολιασμό. Moderation, δεν κάνω. Για αυτόν τον λόγο όμως είμαι αυστηρός σε σχόλια επιθετικά που δεν σέβονται την οποιαδήποτε Άλλη άποψη ή είναι επιθετικά κατά κοινωνικών και φυλετικών ομάδων. Ύβρεις και προσωπικές επιθέσεις διαγράφονται χωρίς συζήτηση.

Συντονιστείτε τώρα στους 107, 6

Κινούμενη Άμμος. Κάθε Σάββατο 6-8 μ.μ στον 107,6 ή στο : www.1076.eu Στο shoutbox, το συζητάμε ζωντανά! Από τον Bach στον Dylan και από τον Beethoven στους Beatles και τους Felice Brothers,όλα είναι Μουσική 107.6 ΓΙΑ ΑΚΡΟΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

Τρίτη, 6 Οκτωβρίου 2009

Ποιός είναι ο Νίκος Σκαλκώτας;



Ο κατάλογος των σημαντικών Ελλήνων που τσαλαπατήθηκαν στον τόπο τους είτε από το άξεστο κράτος και τους "αρμοδίους του" είτε από τους μικρούς και πλεγματικούς συναδέλφους τους που είχαν αναρριχηθεί σε θέσεις επιρροής είναι δυστυχώς μακρύς.

Από τον μαέστρο Δημήτρη Μητρόπουλο μέχρι τον πρωτοπόρο του εξπρεσιονισμού τον ζωγράφο Γιώργο Μπουζιάνη, οι επιδείξεις μίσους των ατάλαντων ταγμάτων είναι αμέτρητες καθώς βέβαια και οι πικρίες που συσσώρευσαν οι άξιοι.

Οι οποίοι, σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις βρήκαν τη δικαίωση που άξιζαν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα.

Κάποτε, θα πρέπει να ειπωθούν κάποια πράγματα ανοιχτά, με ονόματα και γεγονότα.

Γιατί μόνο έτσι ο καθένας θα πάρει τη θέση που του πρέπει.

Γιατί ασφαλώς, ανάμεσα στους υπεύθυνους των απίστευτων συμπεριφορών και πρακτικών έναντι αρκετών σημαντικών Ελλήνων δημιουργών (και επιστημόνων κλπ) υπάρχουν ουκ ολίγοι πασίγνωστοι και υπερτιμημένοι.

Δυστυχώς, αυτές οι πρακτικές δεν σταμάτησαν ποτέ, συνεχίζονται μέχρι και σήμερα με την ίδια λύσσα.

Η Ελλάδα, επιτρέπει ακόμα στους μικρότατους επιτήδειους, να επιβεβαιώνουν την ίδια της τη μυθολογία:

Να την μετατρέπουν διαχρονικά σε παιδοφάγο Κρόνο.

Αυτό που θέλω εγώ να τονίσω, είναι πως με τον ίδιο τρόπο ακριβώς που "κάποιοι κάποτε" αντιμετώπισαν τον Σκαλκώτα (και τον Μητρόπουλο κλπ), έτσι αντιμετωπίζει συνολικά μέχρι σήμερα η Πολιτεία , οι Πολιτικοί και οι περι αυτών "κύκλοι" τον Πολιτισμό την Παιδεία και τους Θεσμούς. Η ιστορία, ο βίος και οι δυσκολίες που συνάντησε ο Σκαλκώτας καθώς και ο θάνατός του δεν είναι τίποτα λιγότερο από το τη "μοίρα" που έχουν το Ήθος η Εντιμότητα και η Αξία στην Ελλάδα, διαχρονικά.

Διαβάστε παρακαλώ προσεκτικά το εξαίρετο χρονικό του Π.Κωνσταντινίδη που δημοσιεύτηκε πριν από λίγο καιρό στο http://www.tvxs.gr με αφορμή τα 60 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου Έλληνα συνθέτη, ίσως του μεγαλύτερου Έλληνα συνθέτη του 20ου αιώνα:

Εξήντα ολόκληρα χρόνια πέρασαν από το θάνατο του σπουδαιότερου, κατά πολλούς, Έλληνα συνθέτη κλασικής μουσικής, του Νίκου Σκαλκώτα, όμως όλα όσα τον «σκότωσαν» τότε, συνεχίζουν να «σκοτώνουν» ακόμα και σήμερα την Ελληνική μουσική.

Πέρασαν ήδη 60 χρόνια από το θάνατο του Νίκου Σκαλκώτα (19 Σεπτεμβρίου 1949), του σπουδαιότερου, ίσως, συνθέτη –της λεγόμενης «κλασικής» μουσικής- που γέννησε ποτέ ο τόπος μας, μα μόλις τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να γίνεται αντιληπτή η αξία του στη χώρα μας.

Όσο ζούσε, ελάχιστοι τον είχαν εκτιμήσει –όπως ο αείμνηστος μουσικοκριτικός της Καθημερινής Μίνως Δούνιας- τόσο ελάχιστοι, όσο και η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα.

Ο Νίκος Σκαλώτας γεννήθηκε στη Χαλκίδα το 1904. Σπούδασε βιολί στο Ωδείο Αθηνών από όπου αποφοίτησε το 1920 παίρνοντας χρυσό μετάλλιο και υποτροφία. Πηγαίνει στο Βερολίνο για να περαιτέρω σπουδές. Εκεί τον κερδίζει η σύνθεση, όπου μαθητεύει–μεταξύ άλλων- δίπλα στους Αρνολντ Σένμπεργκ και Κουρτ Βάιλ.

Το αδιέξοδο μιας ερωτικής σχέσης, οικονομικά προβλήματα και η άνοδος του ναζισμού το 1933 τον αναγκάζουν να εγκαταλείψει τη Γερμανία.

Όταν επιστρέφει στην Αθήνα, παρά τη δεξιοτεχνία του, παίζει βιολί στο τελευταίο αναλόγιο της Κρατικής Ορχήστρας. Απομονωμένος από τον καλλιτεχνικό περίγυρο συνεχίζει να συνθέτει παρότι το έργο του παρέμενε ανερμήνευτο, είτε επειδή ήταν δυσνόητο για τα δεδομένα της ελληνικής μουσικής ζωής, είτε επειδή είναι εξαιρετικά απαιτητικό ακόμα και για σημερινές ορχήστρες.

Οι κακουχίες και η πενία δεν άργησαν να οδηγήσουν στο τέλος.

Μία ημέρα, όπως περιγράφει ο πιανίστας και μαέστρος Γιώργος Χατζηνίκος, είχε πάει στο Δημοτικό Νοσοκομείο του Δήμου Αθηναίων (εκεί που βρίσκεται σήμερα το πνευματικό κέντρο) για να εξεταστεί, καθώς έπασχε από κήλη.

Περίμενε στην ουρά ώσπου το ιατρείο έκλεισε στις μία, οπότε έφυγε για να επιστρέψει την επομένη.

Δεν εκμεταλεύτηκε ούτε την γνωριμία με τον γιατρό (από τον καιρό του Βερολίνου) για να περάσει μπροστά στην ουρά, ούτε είχε την οικονομική δυνατότητα να πάει αλλού, καθώς είχε ήδη κλείσει θέση σε κλινική για την ετοιμόγεννη γυναίκα του.

Το βράδυ τον έπιασαν οι πόνοι και τύλιξε το στόμα του με πετσέτες για να μην τον ακούσει η γυναίκα του, ταραχτεί και θέσει σε κίνδυνο το αγέννητο παιδί τους.

Το πρωί είχε πεθάνει.

Την επομένη γεννήθηκε ο γιος του, ο οποίος έγινε αργότερα πρωταθλητής Ελλάδας στο σκάκι. Ο Σκαλκώτας, εκτός από το ήθος του, μάς κληροδότησε τουλάχιστον 110 έργα.

Σήμερα το έργο του χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης σε όλη την Ευρώπη. Η φινλανδική δισκογραφική εταιρία BIS έχει ήδη κυκλοφορήσει 16 CD με έργα του, ενώ αποτελεί αντικείμενο διδακτορικών διατριβών, όπως για παράδειγμα αυτής του John Thornley στο πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ.

Ο συνθέτης και μουσικολόγος Γιώργος Ζερβός επισημαίνει ότι ο Σκαλκώτας ξεπέρασε τη δεύτερη σχολή της Βιέννης καινοτομώντας με την ταυτόχρονη χρήση πολλών δωδεκαφθογγικών σειρών, τις οποίες μάλιστα κατάφερε να εντάξει στις μεγάλες κλασικές φόρμες.

Παρατηρεί, επίσης, ότι η πολλαπλότητα των μέσων έκφρασης του Σκαλκώτα –έγραφε ταυτόχρονα σε διαφορετικά μουσικά ιδιώματα- και η ενότητα του ύφους του έργου του αποτελούν στοιχεία μοναδικά στη μουσική του 20ου αιώνα.

Στην Ελλάδα, όμως, αποτελεί διαχρονικό σημείο αναφοράς για τον επιπλέον λόγο ότι στην τραγική του μοίρα, συμπυκνώνονται στο μέγιστο βαθμό τα πάθη της μουσικής μας -κι όχι μόνο- ζωής.

Ο συνθέτης Χάρης Βρόντος ασκεί εντονότατη κριτική σε όσους θεωρεί υπεύθυνους για τον παραγκωνισμό του Σκαλκώτα και του έργου του, τόσο όσο αυτός βρίσκονταν εν ζωή, όσο και μετέπειτα. Σύμφωνα με τον Βρόντο, την ευθύνη φέρουν η ανευθυνότητα των επίσημων πολιτιστικών φορέων και οι «κλίκες» των τότε κρατούντων στη μουσική ζωή του τόπου.

Ωστόσο οι συνθήκες που ευθύνονταν για την κακουχία του Σκαλκώτα είναι διαχρονικές. Έντεκα χρόνια μετά το θάνατο του, στις 6 Νοεμβρίου του 1960, έγραφε ο μουσικοκριτικός της Αυγής, Βασίλης Παπαδημητρίου:

Θα εξακολουθήσουμε να στέλνουμε στο εξωτερικό τους νέους με κρατική υποτροφία και ύστερα θα θέτουμε φραγμό στο δρόμο τους; […] Ας θυμηθούμε τις περιπέτειες του άμοιρου Νίκου Σκαλκώτα… Ας μην ξεχνάμε ότι το 1960 είχε χαρακτηριστεί ως έτος (περίπου) μηδέν για την ελληνική μουσική.

Είναι η χρονιά του περίφημου Μανιφέστου που υπέγραψαν οι Μίκης Θεοδωράκης, Αργύρης Κουνάδης, Γιάννης Ξενάκης, Γιάννης Α. Παπαϊωάννου, Δημήτρης Χωραφάς και Φοίβος Ανωγειανάκης στο οποίο αναφέρονται τα ίδια σχεδόν προβλήματα που «σκότωσαν» τον Νίκο Σκαλκώτα, τα ίδια σχεδόν προβλήματα που αντιμετωπίζουμε και σήμερα.

Ποια είναι η κατάσταση της μουσικής παιδείας στα σχολεία;
Γιατί οι μουσικοί των ορχηστρών μας μένουν για μήνες ολόκληρους απλήρωτοι;
Έχουμε άραγε κρατικά Ωδεία, εκτός από το ένα της Θεσσαλονίκης; Έχουμε Μουσική Ακαδημία, εκτός από την προεκλογική υπόσχεση του 2007, την οποία –όπως εν τέλει «στα χαρτιά» διαμορφώθηκε- όχι μόνο οι επαγγελματίες του χώρου, αλλά ακόμα κι ο ίδιος ο Θόδωρος Αντωνίου, ο υπεύθυνος της ομάδας εργασίας για τη δημιουργία της, την απαρνήθηκε;

Σήμερα, 60 χρόνια μετά τον θάνατο του, ελάχιστα έχει τιμηθεί ο Νίκος Σκαλκώτας από την πολιτεία, η οποία σχεδόν τίποτα δεν έχει κάνει για τη διάδοση του έργου του, καθώς για τη διάδοση του έργου των Ελλήνων συνθετών γενικότερα.
Μήπως, όμως, ακόμα και αυτές οι «τιμές», θα ήταν σήμερα περιττές;

Ο δάσκαλος του Σκαλκώτα και επινοητής του δωδεκαφθογγισμού, ο Σένμπεργκ είχε αναφέρει σε ένα γράμμα, με αφορμή μία εκδήλωση προς τιμήν του Μπετόβεν:

Μία γιορτή για τον Μπετόβεν δεν θα έπρεπε να χρησιμεύει στη δόξα εκείνων που την οργανώνουν, αλλά μονάχα στη δόξα εκείνου ο οποίος τιμάται. Γι αυτόν το λόγο πρέπει να γίνει κάτι τιμητικό κι όχι να εκτελούνται [απλώς]τα έργα του όπως συνήθως, χωρίς να κοπιάζουμε περισσότερο από ότι συνήθως...

Πώς θα μπορούσε, άραγε, να τιμηθεί σήμερα ο Σκαλκώτας;
Δεν θα ήταν αρκετό ή τουλάχιστον ελάχιστο προαπαιτούμενο να εκλείψουν οι αιτίες που «σκότωσαν» την ανάδειξη, την κατανόηση και την πρόσληψη του έργου του;
Έχουμε μία Μουσική Ακαδημία που θα εκπαίδευε -στον τόπο μας- μουσικούς ικανούς να παίξουν το έργο του;
Πόσα από τα αιτήματα του περίφημου μανιφέστου του 1960 έχουν πραγματοποιηθεί σήμερα; Πόσοι Έλληνες έχουν την ανάλογη παιδεία, ώστε να τον εκτιμήσουν και να τον απολαύσουν; Έχουμε άραγε τόσο σπουδαία και απαιτητική μουσική –και καλλιτεχνική- παιδεία, ώστε να καλλιεργούμε τέτοιους ερασιτέχνες, οι οποίοι να χαίρονται τη μουσική που παίζουν οι ίδιοι και να απολαμβάνουν, ως ενεργητικοί και συνειδητοποιημένοι ακροατές, τη μουσική που δημιουργούν οι επαγγελματίες ή οι πιο ταλαντούχοι εκ των ερασιτεχνών;

Στην εποχή του ο Νίκος Σκαλκώτας παραγκωνίστηκε από τους ομότεχνούς του. Σήμερα χαίρει απεριόριστης εκτίμησης ανάμεσά τους.


Αν όμως όσον αφορά την κατανόηση και εκτίμηση του έργου του έχουμε φτάσει πλέον στο έτος ένα, μήπως όσον αφορά τη γενικότερη μουσική παιδεία βρισκόμαστε ακόμα στο έτος (περίπου) μηδέν;

Βιβλιογραφία

• Buch, Esteban, Beethoven. Η ενάτη συμφωνία: Μια πολιτική ιστορία, μτφρ. Αναστασάκη Έλενα Αθήνα: Δαρδανός, 2003.
• Αντωνίου, Θόδωρος, «Η ακαδημία ούτε με εκφράζει, ούτε πρόκειται να γίνει», συνέντευξη στον Πάρι Κωνσταντινίδη, Highlights, τεύχος 36, 2008.
• Βρόντος, Χάρης, Για τον Νίκο Σκαλκώτα, Αθήνα: Νεφέλη, 1999.
•Μετρονόμος για μικρές και μεγάλες αρρυθμίες, Αθήνα: Νεφέλη, 2005.
• Ζερβός, Γιώργος, Ο Νίκος Σκαλκώτας και η ευρωπαϊκή παράδοση των αρχών του 20ου αιώνα, Αθήνα: Παπαγρηγορίου-Νάκας, 2001
• Κώστιος, Απόστολος. Τα 75 χρόνια της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών, Αθήνα: Παπαγρηγορίου-Νάκας, 2007
• Μαλλούχος, Διονύσης, «Ακαδημία Τεχνών? Όχι, ευχαριστώ», http://academy-no-thanks.blogspot.com/
• Χατζηνίκος, Γιώργος. Νίκος Σκαλκώτας: Μία ανανέωση στην προσέγγιση της μουσικής σκέψης και ερμηνείας, Αθήνα: Νεφέλη, 2006.

5 σχόλια:

mtryfo είπε...

Συγχαρητήρια φίλε μου που θυμήθηκες τον Σκαλκώτα...
υποψιάζομαι ότι ελάχιστοι νέοι άνθρωποι τον γνωρίζουν κι αυτοί θ ασχολούνται αποκλειστικά με την κλασσική μουσική...

kapernaros nikos είπε...

Κε Πήττα, θυμάμαι και το πολύ καυστικό σχόλιο σας στο TVXS.gr για το ίδιο θέμα πριν από ένα μήνα. Εξαιρετικά εύστοχο. Όπως πάντως θα ξέρετε, ο Σκαλκώτας έχει τιμηθεί πάρα πολλές φορές στη Γερμανία και οι Γερμανοί λόγω της δικής μας "αστοργίας" τον θεωρούν μάλλον δικόν τους, παρά μέρος της Ελληνικής τέχνης. Δυστυχώς.

politispittas είπε...

@Ευχαριστώ mtryfo...έψαχνα να βρω κάτι για να ξεφύγω λίγο από τον θόρυβο των ημερών.Μακάρι να ήταν μόνο ο Σκαλκώτας που δεν γνωρίζουν οι Έλληνες από το σύνολο των σημαντικών Ελλήνων που κατέθεσαν έργο στον Πολιτισμό και όχι μόνο σε αυτόν....

politispittas είπε...

@Κύριε Καπερνάρο, χαρά είναι πάντα τα σχόλια σας. Ο κατάλογος των Ελλήνων που έχουν κατά κάποιο τρόπο γίνει κτήμα του πολιτιστικού εποικοδομήματος άλλων χωρών είναι και αυτός μεγάλος και η αιτία βρίσκεται ακριβώς στην αστοργία που αναφέρατε πιο πάνω, συχνά θα την έλεγα και μίσος.

Παράδειγμα τρανό ο Ξενάκης που παντού τον αναφέρουν ως μέρος της Γαλλικής μουσικής επανάστασης του 20ου αιώνα, ο Μπουζιάνης που είναι ο πατέρας του....Γερμανικού ιμπρεσιονισμού...ο Μητρόπουλος που κάποτε τον "βρήκα" σε μία αναζήτηση ως σημαίνοντα Αμερικανό μαέστρο, κλπ...

Ανέφερα μόνο τρεις.

Ο πρώτος, ήταν καταδικασμένος ερήμην σε θάνατο από την μετεμφυλιακή Ελλάδα και δεν μπορούσε να έρθει στον τόπο του μέχρι και το 1974.

Ο δεύτερος κτυπήθηκε περίπου όπως ο Σκαλκώτας από το εικαστικό κατεστημένο της Ελλάδας.

Και ο τρίτος, αντίστοιχα από (ξανά) το μουσικό κατεστημένο και ειδικά από τον Μ. Καλομοίρη...

Τι να πει κανείς;

politispittas είπε...

Και ξαφνικά, μία ανάρτηση για τον Σκαλκώτα γέμισε από ανώνυμα και εξόχως ανόητα σχόλια.

Τα διέγραψα, καθώς και κάποια φίλια σχόλια που αφορούσαν στα απείρου ανοησίας ανόητα.

Επίσης, επειδή το συγκεκριμένο θέμα δεν είναι από αυτά που σηκώνουν ιδιαίτερα μεγάλη συζήτηση (αν και θα έπρεπε) κλείνω προς ώρας την δυνατότητα σχολιασμού-μόνο σε αυτή την ανάρτηση- για να μην είμαι αναγκασμένος να επιστρέφω κάθε τόσο και να ελέγχω την καινούργια αμετροέπεια του όποιου ανώνυμου.

Αν κάποιος φίλος ή κάποια φίλη θέλουν να αφήσουν σχόλιο επί του θέματος "Νίκος Σκαλκώτας" και των επι μέρους ζητημάτων που μπορεί να εγείρει, ας μου το στείλει στο e mail και θα το ανεβάσω εγώ.

Ευχαριστώ και συγνώμη για την αταξία, αλλά, η υπομονή έχει και αυτή όρια...